Businessmodels in CV

Workshop Businessmodels in collectief vervoer.

Als introductie op dit thema geeft Lex Boersma van de gemeente Schiedam een schets van het openbaar vervoer systeem in zijn stad. Schiedam is centraal gelegen in de Zuidvleugel van de Randstad. Met het 10 B Lex Boersma-001Intercitystation is de gemeente goed aangehaakt op het landelijke spoornet. Daarnaast vormt de gemeente een regionaal knooppunt: via de Hoekselijn en de metro naar Spijkenisse is een groot deel van de Rotterdamse regio verbonden met het landelijk net.

Het lokale openbaar vervoer, bestaat uit een tramlijn en busverbindingen. Op zich goed netwerk, maar  sinds 2011 met een afnemend bedieningsniveau. Het lokale OV raakt  in een negatieve spiraal: minder reizigers, minder opbrengsten, minder OV aanbod, minder reizigers, enz. Door de grofmazigheid van het systeem en doordat in avond en in weekenden de bediening veel minder is, kunnen met name. ouderen minder gebruik maken van het OV voor hun mobiliteitsbehoeften en dreigt vervoersarmoede of hele hoge uitgaven voor de gemeente voor de Regiotaxi (Wmo-vervoer). De vergrijzing versterkt deze problematiek.

Een ander probleem is de last mile naar bedrijventerreinen. Schiedam is regionaal heel goed bereikbaar met het OV, maar vervolgens zijn bedrijventerreinen onbereikbaar omdat daar geen vervoer naar toe gaat.

De RET/MRDH schat de rentabiliteit in op 30-40 %.

De vraag is nu hoe je tot een toekomst vast lokaal OV komt.  Het streefbeeld van de gemeente is hoogwaardig vlot comfortabel, direct en betaalbaar vervoer eigenlijk “über tegen OV-tarief”.

Schiedam experimenteert nu ongeveer een jaar met de elektrische Argos Mobiel. Het gaat om een pilot van drie jaar.  De Argos rijdt van deur tot deur en kent een hoge klantwaardering. Het systeem wordt een beetje slachtoffer van eigen succes:  toenemende wachttijden, raken accu’s voortijdig leeg  en stromen er onvoldoend nieuwe chauffeurs in.  Dit betekent dat opgeschaald moet worden naar een versie 2.0.

De hoge klantwaardering betekent dat het systeem als het goed uitgevoerd wordt, een groot succes kan worden. Het is dan van belang om te weten of de kosten beheersbaar blijven.

Via een simulatie voor Schiedam is berekend dat als je alle lokale bussen vervangt door vervoer met professionele chauffeurs  je op een ritprijs van drie Euro komt. Dat is vergelijkbaar met het huidige rendement   van de buslijnen maar te hoog voor een systeem dat sterk kan groeien..

Er worden door de gemeente een aantal oplossingsrichtingen verkend om te komen tot een betere kostendekking: Slimmere rittenplanning, betere organisatie van het vervoerssysteem als arbeidsreïntegratieproject, toch hoger tarief, en de kosten te verdelen over meerdere belanghebbenden, niet alleen bij de reizigers in rekening te brengen. Om de opties voor dit laatste in kaart te brengen is Schiedam zeer geïnteresseerd in het ontwerpen van een Service Dominant Business Model.

Klik hier voor de presentatie van Lex Boersma.

 

Professor Paul Grefen van de TU Eindhoven is de architect van de BASE/X methode die een aanpak voor het ontwerpen van Service Dominant Business Models bevat.  Hij geeft samen met zijn teamgenoot Maryam Razavian een inleiding over het gebruik van dit model in het mobiliteitsdomein. Aanleiding voor dit model is dat de afgelopen jaren een verschuiving heeft  plaats gevonden van het leveren van dingen (bijvoorbeeld grammofoons) naar het leveren van diensten (zoals Spotify).Driehoek Je koopt dus geen plaat meer om naar te luisteren, maar je betaalt voor het luisteren naar muziek. Dit heeft impact op de werking van de markt. De waarde zit nu in de functionaliteit van het gebruik van een bezit. En de inspanning zit in het eigendom van een bezit. Met gevolg dat bedrijven zich nu organiseren tot dynamische netwerken om aan de steeds veranderende vraag naar diensten tegemoet te kunnen komen.

Deze dienstverlenende zakenwereld bevindt zich in een driehoek van gebruikswaarde, dynamiek en zakelijke netwerken. Deze manier van denken is op het gebied van mobiliteit toegepast op de Praktijk Proef Amsterdam en wel bij de stakeholders van het evenementenverkeer in Amsterdam Zuid-Oost. Dit met de volgende vraagstelling: Gegeven een situatie met veel (prototype) deeltechnologieen; veel betrokken partijen;  zeer verschillende rollen/verantwoordelijkheden en onduidelijke functionele/nonfunctionele wensen. Hoe kun je dan  een inzicht bewerkstelligen van mogelijke samenwerking van partijen in exploitatieverbanden (business models), uitgaande van samengestelde diensten ? Hiervoor is de Service Dominant Business Model Radar gebruikt. Het invullen daarvan heeft de betrokken partijen in Amsterdam veel inzicht gegeven in mogelijke opties van de door hun aangeboden gezamenlijke diensten aan bezoekers van bijvoorbeeld de Amsterdam Arena. Zo is er gekeken naar de optie van gratis parkeren voor bezoekers en wie daar belang bij kunnen hebben. Een kwaliteit van de BASE/X aanpak is dat voor dit invullen slechts beperkte tijd nodig is. Geen studies van weken, maar enkele sessies van dagdelen. Klik hier voor de presentatie van Paul Grefen.

Workshop 2 Businessmodel ingevuld model radarAls oefening is in deze workshop het model radar ingevuld voor Argos Mobiel in Schiedam en in bijgaande foto weergegeven. Voor de hand liggende belanghebbende partijen in het service-dominant business model zijn de beheerder van de Argos Mobiel voertuigen, de gemeente Schiedam, in verschillende hoedanigheden en de reizigers. Een belanghebbende waaraan nog niet is uitgewerkt eerder is gedacht is de bestemming van transport door de Argos Mobiel. Voorbeelden hiervan zijn een theater dat door de Argos Mobiel meer bezoekers kan aantrekken of een ziekenhuis dat patiënten beter op tijd ontvangt.

Deze invulling vormt een eerste stap in de zoektocht naar andere belanghebbenden dan reizigers in het Schiedams Argos systeem. Een manier van denken dat nieuwe kansen schept!

Geïnteresseerden in de BASE/X aanpak kunnen via deze link het net verschenen nieuwe handboek vinden.